Singel waar ooit de Rijn stroomde

IMG_0756_smallDe Minstroom loopt onder de Looiersbrug door in de Singel. Waar nu de stadsbuitengracht ligt, stroomde tot begin twaalfde eeuw de Rijn. Het Hieronymushuis domineert deze plek. Deze herinnering aan het rijke Roomse leven werd rond 1875 gebouwd als ‘Wees- en Oudeliedengesticht’. Op de andere oever van de Minstroom stond in die tijd Leerlooierij Wessels. Al vanaf de Middeleeuwen maakten leerlooiers hier gebruik van het stromende water. Aan de andere kant van het Hieronymushuis ligt een open plek waar tuinder Jongerius tot ver in de vorige eeuw groente verbouwde.

 

Het Hieronymushuis (ongeveer 1875) is niet voor niets een rijksmonument. Het voormalige wees- en bejaardenhuis is als het ware het sluitstuk van de Nieuwegracht. Architect Alfred Tepe ontwierp het in neogotische stijl. Deze stijl greep terug op de manier waarop in de late middeleeuwen alle kerken werden gebouwd. Eind negentiende, begin twintigste eeuw was de neogotiek de uitdrukking van herwonnen rooms-katholiek zelfvertrouwen. In het Hieronymushuis herken je deze bouwstijl onder meer aan de spitse bogen onder de dakrand en boven de vensters in de middentoren en aan de rijkversierde spitsen boven de voordeur, waarin oorspronkelijk heilige beelden stonden. Het tehuis loopt met zijn kasteelachtig uiterlijk vooruit op het Rijksmuseum en het Centraal Station Amsterdam, de meesterwerken van Pierre Cuypers.

In het Hieronymushuis vingen de Zusters van Liefde wezen, ‘halfwezen’ en bejaarden op. De wezen moesten wel geboren zijn uit een wettelijk huwelijk en jongens en meisjes leefden vanzelfsprekend gescheiden van elkaar. Achter het Hieronymushuis is een betonnen, ook neogotisch voetgangersbruggetje over de Minstroom. De kinderen gingen hierover naar school op de Abstederdijk. Op de kapel achter het huis staat het spitste torentje van Nederland.

Sinds 2007 zitten er in het huis luxe appartementen.

Het huis op Maliesingel 74 was oorspronkelijk een boerderij. Later werd het een dienstwoning van het Hieronymushuis. Het is gebouwd in 1872, mogelijk ook naar ontwerp van Tepe, maar daarvan is geen bewijs. De trapgevels aan de zijkanten zijn neorenaissancistisch.

Op de rechteroever van de Minstroom stonden in de negentiende eeuw de fabrieken van Leerlooierij Wessels. Deze firma produceerde ook lederwaren en had tot in de jaren zestig een winkel aan het Oudkerkhof. De neoklassieke villa op Tolsteegsingel 2 (ongeveer 1860) was de directeurswoning. Leerlooiers zaten op deze plek al sinds de zestiende eeuw. Voor het bewerken van de dierenhuiden hadden ze veel water nodig dat ze uit de Minstroom haalden. De Looierstraat, vermoedelijk rond 1900, is naar deze ambachtslieden genoemd. Terwijl er in bijna heel Abstede huizen voor arbeiders werden gebouwd, staan hier middenstandswoningen. De Minstroom maakt achter het Hieronymushuis de bocht naar de singel. Vanaf die bocht was er tot de aanleg van de Looierstraat een directe verbinding met de Kromme Rijn. Deze grift liep waarschijnlijk waar een kleine verzakking op nummer in deze straat zichtbaar is.

De Minstroom stroomt hier tussen kaden waarop het muurleeuwenbekje een plek heeft gevonden.IMG_0747_small

Het Zocherpark aan de overkant van de singel is ontworpen, zoals de naam aangeeft, door vader Jan David en zoon Louis Paul Zocher, en op deze plek rond 1850 aangelegd. Het is een van de oudste nog bestaande openbare parken van Nederland en een rijksmonument.

De singel kreeg in de eerste helft van de jaren tien een betonrand als beschoeiing. Daarmee is het voor veel dieren vrijwel onmogelijk geworden om in en uit het water te komen. Na een burgerinitiatief maakt het Hoogheemraadschap de stadsbuitengracht in 2016 weer iets natuurvriendelijker.

icon-end-page