Oosterspoorbaan ooit een muur door de buurt

De Oosterspoorbaan verbond eind negentiende eeuw Utrecht met Hilversum. Via het zuidelijke traject – waar je hier staat – had de reiziger aansluiting op de trein naar ’s-Hertogenbosch. De spoorlijn deelde de buurt in tweeën. Sinds 2017 verbindt het Park Oosterspoorbaan weer de west- en oostzijde met elkaar.

De brug over de Minstroom geeft een mooi zicht over de omgeving. Aan de overkant van het spoor: het oude tuindersgebied, waar nu nog steeds buurtbewoners groente en fruit telen. Aan de andere kant: het Hieronymushuis, waarvan af ongeveer 1875 katholieke ouderen en (half)wezen woonden. Je ziet aan de achterkant het neogotische bruggetje over de beek, dat de kinderen gebruikten om naar de scholen aan de Abstederdijk te gaan. Let ook op het torentje op het dak van de kapel: het spitste torentje van Nederland. Het nu nog braakliggende terrein tussen spoor en Hieronymushuis is het Hieronymuserf. Waarschijnlijk bouwt een projectontwikkelaar hier op korte termijn woningen. Het erf was lang een parkeerterrein, maar oorspronkelijk tuinbouwgrond (hoe kan het anders), mogelijk in gebruik door het Hieronymushuis, maar het kan ook hebben gehoord bij de boerderij aan de Maliesingel 74 (1872), herkenbaar aan de trapgevels aan de zijkanten.

 

Vondsten
Voor de verbouwing van het Hieronymushuis tot appartementen (2007) heeft de gemeente archeologisch onderzoek [link: pdf BRAch-63 Sporen aan de Singel] in de tuin laten doen. De onderzoekers vonden Middeleeuwse watergreppels die erop wijzen dat er in die tijd al land- en tuinbouw op de oevers van de Minstroom plaatsvonden. De vondst van onder meer aardewerk wijst erop dat hier al in de twaalfde eeuw mensen woonden. Voor de bouwplannen op het Hieronymuserf hebben archeologen eerste inventariserende grondboringen gedaan. Ook die geven aanwijzingen voor menselijke aanwezigheid.

 

Laatste trein
De Hollandsche Spoorweg Maatschappij (HSM) had in de negentiende eeuw de oosterspoorweg in bezit die Amsterdam met Zutphen verbond. In 1874 [pdf: Functioneel-ontwerp Park Oosterspoorbaan] bouwde de HSM een aftakking van Hilversum naar Utrecht. Passagiers stapten in en uit op het Maliebaanstation, het huidige Spoorwegmuseum. Over het stuk spoor dat doorliep naar het zuiden konden ze op station Lunetten overstappen op de trein van Utrecht naar ’s-Hertogenbosch. Ook overwegwachterswoning 48 aan de Zonstraat is uit 1874. De wachters, meestal vrouwen, bedienden de spoorbomen met de hand.

Abstede was op dat moment volop in ontwikkeling. Het spoor verdeelde de buurt in tweeën. Vanaf de jaren twintig van de vorige eeuw werd de Oosterspoorbaan steeds minder belangrijk, omdat er een directe verbinding van Utrecht CS naar Hilversum was gekomen. Toch reed de laatste trein pas op 26 juli 2007 over het spoor. Buurtbewoners namen daarna het initiatief om van het gebied een park te maken. Tien jaar later was het zo ver. Om met de dichter te spreken: ‘Twee overzijden die elkaar vroeger schenen te vermijden werden weer vrienden.’ Nu kun je er in het gras liggen, je thee drinken en je hoofd vol hebben van het landschap.

Onder de spoorbrug over de Minstroom groeit de tongvaren, een vrij zeldzame en beschermde plant. OKRA landschapsarchitecten ontwierp het Park Oosterspoorbaan [pdf: Functioneel-ontwerp Park Oosterspoorbaan] en maakte daarbij gebruik van de inbreng van buurtbewoners. Die gaven aan dat ze fiets- en wandelpad graag afwisselend op en langs de spoordijk zagen liggen en dat de invulling daarvan vooral ‘groen’ moest zijn. De oorspronkelijke bestemming als spoorweg blijft zichtbaar doordat de oude portalen zijn blijven staan. Bovendien is het de bedoeling dat de oude lijn wordt geaccentueerd door twee rijen zuilbeuken aan weerszijde van de dijk.

 

Natuurlint
Buurtbewoners richten grotendeels de rest van het park in. Zo moet er onder meer een natuurlint komen die Kromme Rijn verbindt met Minstroom en Singel. Op die manier zijn er loop- en vliegroutes voor allerlei dieren tot diep in de stad en kunnen de zaden van wilde planten zich verspreiden. Er is bijvoorbeeld het idee om bij de Minstroom een wal aan te leggen waarin ijsvogels kunnen broeden.